Schrijver Sholeh Rezazadeh in de klas. Foto © Chris van Houts

Lezen in het NT2-onderwijs staat vaak in het teken van functionaliteit: woordenschat uitbreiden, grammatica oefenen en toewerken naar examens. Literatuur krijgt daarbij niet altijd een vanzelfsprekende plek. Toch kan het werken met verhalen juist ruimte bieden voor herkenning, emotie en gesprek – elementen die voor veel NT2-cursisten minstens zo belangrijk zijn als correcte zinsbouw. Wat gebeurt er als je in die context niet alleen met teksten werkt, maar ook met de mensen die ze schrijven? 

 In dit artikel staat de inzet van professionele schrijvers in NT2-lessen centraal. In een lessenserie bezochten schrijvers meerdere keren de klas en spraken samen met cursisten over literaire teksten. Het ging om in totaal vier groepen. We onderzochten na afloop de effecten van de lessen. Daarbij ging het niet om de vraag of schrijvers 'goede docenten' zijn, maar om wat hun aanwezigheid doet met leesplezier, motivatie en betrokkenheid van NT2-cursisten – en wat dat vraagt van de docent.  

 Dit project is ontstaan uit een samenwerking tussen VU-NT2 en de Schrijverscentrale. 

Iets nieuws in de les

Voor veel cursisten betekende de komst van een schrijver vooral één ding: iets nieuws. De schrijver doorbrak de routine van de NT2-les en bracht een andere dynamiek de klas in.  

 'Niet elke dag spreek je over diepe thema's.' Meerdere cursisten benoemden dat het prettig was dat er 'iemand anders' voor de groep stond, met een andere energie en een andere manier van praten over teksten. 

Dat de schrijver niet iedere keer voor de klas stond werkte verfrissend. Een cursist verwoordde dat treffend: als de schrijver te vaak zou komen, zou het weer gewoon worden – en dat was nu net niet de bedoeling. De kracht zat in het onverwachte: weten dat er een schrijver komt, je daarop verheugen en samen iets anders doen dan gebruikelijk. 

Opvallend is dat cursisten de didactische onvolkomenheden van de schrijver – soms chaotischer, minder gestructureerd – nauwelijks als probleem ervoeren. Integendeel: ook als de schrijver 'niet de beste leerkracht' was, werd de les als bijzonder en waardevol ervaren. Het ging niet om perfect opgebouwde instructie, maar om de ervaring. 

Het persoonlijke verhaal als sleutel

Een tweede, en misschien wel belangrijker, thema is het persoonlijke verhaal van de schrijver. In dit project bezochten schrijvers die zelf Nederlands als tweede taal hebben geleerd de klas. Hun verhalen over migratie, taalverwerving en hun weg naar het schrijverschap riepen veel herkenning op bij cursisten. 

Voor sommige cursisten was die herkenning direct: zij zagen in de schrijver iemand die ooit in een vergelijkbare positie had gestaan. Een cursist zei over een van de schrijvers: 'Ze begon net als wij, ze kon geen Nederlands, en nu schrijft ze boeken.' Dat maakte indruk. Sholeh Rezazadeh, een van de schrijvers in het project, werd niet alleen gezien als auteur, maar ook als rolmodel. 

Bij Abdelkader Benali, een andere schrijver op lesbezoek, lag de herkenning minder in het taalverwervingsproces en meer in culturele lagen: namen, gebruiken, verhalen over achtergrond en identiteit. Het bespreken van zulke elementen maakte zichtbaar dat achter woorden en teksten meerdere betekenislagen schuilgaan. Dat gaf ruimte om eigen ervaringen te delen en elkaars perspectieven beter te begrijpen. 

Wat opvalt, is dat deze persoonlijke verhalen vaak gepaard gingen met emotie. Cursisten benoemden dat schrijvers 'vanuit het hart' spraken en dat dat de lessen levendig maakte. Emotie werd hier geen belemmering voor leren, maar juist een motor voor betrokkenheid. 

Schrijvers praten anders over tekst

Naast hun persoonlijke verhaal brachten schrijvers ook een andere manier van lezen en praten over teksten mee. Cursisten merkten op dat schrijvers aandacht hadden voor intonatie, sfeer en betekenis, en minder voor 'het juiste antwoord'. Dat maakte de gesprekken opener. 

Tegelijkertijd bracht dit ook uitdagingen met zich mee. Sommige cursisten ervoeren het taalgebruik van de schrijvers als lastig: het spreektempo lag soms hoog en de woordkeuze was niet altijd afgestemd op het niveau van de cursisten. Voor een deel van de groep was dat een struikelblok, voor anderen juist een welkome uitdaging. 

Interessant is dat cursisten deze spanning vaak konden relativeren. Ze gaven aan dat ze het waardeerden dat de schrijver in het Nederlands bleef uitleggen en niet automatisch overschakelde naar een andere taal. Daardoor voelden NT2-leerders zich serieus genomen. Bovendien leidde de kennismaking met het werk van de schrijver er geregeld toe dat cursisten nieuwsgierig werden naar het boek en de intentie uitspraken om verder te lezen. 

Al met al lijken schrijversbezoeken in de NT2-klassen bevorderlijk te zijn voor leesmotivatie, leesplezier en betrokkenheid van de cursisten. 

Wat vraagt dit van de docent?

De inzet van schrijvers vraagt ook iets van docenten. In lessen met een schrijver verschuift de rol van de docent vaak van instructeur naar facilitator. Dat betekent minder regie en meer ruimte voor onvoorspelbaarheid – iets wat niet voor elke docent vanzelfsprekend is. 

Docenten die deelnamen aan het project gaven aan dat goede afstemming essentieel is. De schrijver brengt inspiratie en authenticiteit, de docent bewaakt de structuur en de veiligheid in de groep. Juist die combinatie blijkt krachtig. Zonder begeleiding kan een les te talig of te chaotisch worden, en zonder ruimte kan het bijzondere van de schrijver verloren gaan. 

Daarnaast lieten de lessen met schrijvers soms andere kanten van cursisten zien aan de docenten. Cursisten die in reguliere lessen weinig spraken, bleken tijdens literaire gesprekken onverwacht veel kennis, associaties en interpretaties te hebben. Dat leidde tot herwaardering van hun mogelijkheden en positie in de groep. 

De inzet van schrijvers in NT2-lessen is meer dan een leuk gastlesje. Voor veel cursisten bracht de schrijver iets nieuws, iets persoonlijks en iets inspirerends in de klas. De combinatie van literatuur, persoonlijke verhalen en ontmoeting versterkten leesplezier, motivatie en betrokkenheid. 

Tegelijkertijd vraagt deze aanpak om zorgvuldige voorbereiding en samenwerking. De kracht zit in de balans tussen nieuwheid en gewenning, tussen inspiratie en didactiek. Als die balans wordt gevonden, kunnen schrijvers een waardevolle brug slaan tussen taalverwerving en menselijke verbinding – precies daar waar lezen meer wordt dan oefenen alleen. 

Zo zet je schrijvers succesvol in

• Bereid schrijvers goed voor op het taalniveau en de samenstelling van de groep, geef  instructies over spreektempo en woordkeuze. 
• Plan meerdere bezoeken met dezelfde schrijver om vertrouwen op te bouwen. 
• Stem vooraf duidelijk af wie welke rol heeft in de les. 
• Combineer inspiratie met structuur: laat ruimte, maar zorg voor houvast. 

Schrijver Abdelkader Benali in de les. Foto © Chris van Houts

Niet van schrijvers alleen …

Lijkt het organiseren van schrijversbezoeken in de NT2-klas een grote uitdaging? Begin dan klein. Geef lezen voor plezier een vaste plek in je lespraktijk. Kies boeken of verhalen die je cursisten kunnen aanspreken en laat hen deze teksten thuis lezen. Ze hoeven niet elk woord te begrijpen: het is voldoende dat ze de essentie van het verhaal kunnen volgen.  

Besteed daarna tijd aan een gesprek in de les. Waar gaat de tekst over volgens hen? Wat roept vragen op? Wat vinden ze van wat ze hebben gelezen? Zo'n gesprek hoeft niet lang te duren – een kwartier kan al genoeg zijn – maar langer praten kan natuurlijk ook. Door zulke gesprekken ondersteun je de interesse in lezen in het Nederlands, oefen je spreekvaardigheid en argumentatie, en creëer je een veilige en betrokken sfeer in de groep.  

Zodra je je op je gemak voelt met het bespreken van literaire teksten, kun je ook een schrijver uitnodigen. Dat verlegt niet alleen de grenzen van je cursisten, maar ook die van jezelf.  

© 2009-2026 Uitgeverij Boom Amsterdam

De artikelen uit de (online)tijdschriften van Uitgeverij Boom zijn auteursrechtelijk beschermd. U kunt er natuurlijk uit citeren (voorzien van een bronvermelding) maar voor reproductie in welke vorm dan ook moet toestemming aan de uitgever worden gevraagd:

Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch door fotokopieën, opnamen of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikelen 16h t/m 16m Auteurswet 1912 jo. Besluit van 27 november 2002, Stb 575, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoeding te voldoen aan de Stichting Reprorecht te Hoofddorp (postbus 3060, 2130 KB, www.reprorecht.nl) of contact op te nemen met de uitgever voor het treffen van een rechtstreekse regeling in de zin van art. 16l, vijfde lid, Auteurswet 1912. Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16, Auteurswet 1912) kan men zich wenden tot de Stichting PRO (Stichting Publicatie- en Reproductierechten, postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp, www.cedar.nl/pro).

No part of this book may be reproduced in any way whatsoever without the written permission of the publisher.